WITAMINA A

Objawy niedoboru: wysypka odropodobna; problemy ze wzrokiem lub „kurza ślepota”; suchość oczu (zespół suchego oka)

WITAMINA B1 (tiamina)

Objawy niedoboru: osłabienie zmysłów; drżenie rąk, porażenie nerwów i atrofia (zanik) mięśni kończyn (choroba beri-beri), zaburzenia obwodowego układu nerwowego (oczopląs, zaburzenia pamięci i koncentracji, zakłócenia równowagi emocjonalnej), niewydolność krążenia (przyspieszone bicie serca, powiększenie serca, opuchlizna kończyn górnych), zaburzeniami trawienia (brak łaknienia, nudności, wymioty, biegunki) , uczucie chronicznego zmęczenia. Najlepsze źródła witaminy B1 to przede wszystkim produkty zbożowe i suche nasiona roślin strączkowych. Znajdziemy ją ponadto w wieprzowinie, podrobach, rybach, kaszach, soczewicy, tapioce, a w nieco mniejszych ilościach – w owocach, warzywach, mleku, jogurtach czy serach dojrzewających.

WITAMINA B2 (ryboflawina)

Objawy niedoboru: przetłuszczająca się; zaczerwieniona i „łuskowata” skóra twarzy i bocznych części nosa, zmiany zapalne błony śluzowej jamy ustnej i języka (afty, pleśniawki itp.), popękana lub łuszcząca się skóra warg, zajady, wypadanie włosów, zmiany w narządzie wzroku i układzie nerwowym, opóźnienie wzrostu, nadwrażliwość na światło, bezsenność, zawroty głowy. Źródła wit. B2 to: ziemniaki, suche nasiona roślin strączkowych, czyli groch, fasola i soja, produkty zbożowe, mleko i przetwory mleczne, np. jogurty, kefir, sery, jaja, migdały, orzechy włoskie.

WITAMINA B3 (niacyna)

Objawy niedoboru: zaczerwienienie i szorstkość skóry w miejscach narażonych na promienie słoneczne, otarcia i ucisk, pęcherze, które po pęknięciu zmieniają się we wrzody, przebarwienia (ciemnobrązowe plamy) w szczególności na dłoniach, szyi i twarzy, złuszczenia naskórka, stan zapalny jamy ustnej i języka, zaburzenia układu pokarmowego prowadzące do biegunki, zapalenie nerwów, zaburzenia układu nerwowego, jak również zaburzenia psychiczne Duże ilości niacyny znajdują się w produktach mięsnych, przede wszystkim w mięsie drobiowym i wieprzowym. Dobrym źródłem niacyny są także: ryby, orzechy, otręby pszenne, drożdże, migdały, ziemniaki oraz rośliny strączkowe.

WITAMINA B5 (kwas pantotenowy)

Objawy niedoboru: skurcze nóg, bóle mięśni i stawów, ich sztywność, zwłaszcza po przebudzeniu, wypadanie włosów i łysienie, pękanie skóry w kącikach ust (a u niektórych osób też w kącikach oczu), kłopoty ze wzrokiem, uczucie zmęczenia, rozdrażnienia, odrętwienia. Największą jej ilość znaleźć można: drożdżach piwnych, otrębach pszennych, rybach, mleku i jego przetworach, mięsie kurczaka, orzechach, jajach, owocach – pomarańcze, banany, melony.

WITAMINA B6 (fosforan pirydoksalu)

Objawy niedoboru: zapominanie marzeń sennych, dysplazja (zmiany przedrakowe) szyjki macicy, zespół cieśni nadgarstka, zmiany zapalne skóry i błony śluzowej jamy ustnej, zmiany w układzie nerwowym (objawiające się depresją, obniżeniem nastroju, bezsennością), zwiększona podatność na infekcje, niedokrwistość makrocytarna (niedobarwliwa), kamica nerkowa, zwiększa się ryzyko rozwoju nowotworów. Niedobory uzupełnia się, wprowadzając suplementację preparatów witaminowych lub zwiększając spożycie produktów spożywczych zawierających jej duże ilości, takich jak: kiełki pszeniczne, ziarna soi, orzechy włoskie, banany i awokado.

WITAMINA B12

Objawy niedoboru: przedwcześnie siwiejące włosy (oznaka anemii złośliwej; niedokrwistości Addisona-Biermera); osłabienie zmysłów; obwodowa neuropatia cukrzycowa (często drętwienie dłoni i stóp lub mrowienie w dłoniach i stopach), zaburzenia w układzie nerwowym, niedokrwistość złośliwą i megaloblastyczną, zmiany zwyrodnieniowe błony śluzowej żołądka, zakłócenia we wchłanianiu, hiperhomocysteinemi. Dobrym jej źródłem jest mięso i podroby (wołowe, wieprzowe, drobiowe), nabiał, jaja, ryby.

WITAMINA B15

Objawy niedoboru: wyprysk kontaktowy, łuszczyca, trądzik, dermatozy, miażdżyca, choroba wieńcowa, zaburzenia krążenia mózgowego, kamica żółciowa i moczowa, cukrzyca, depresja, osłabienie, niska odporność, nadciśnienie tętnicze, zawroty głowy, autyzm, alergia, dyskineza dróg żółciowych i jelit. Najczęstsze źródła to: ryż, dynia, drożdże piwne, słonecznik, sezam.

WITAMINA C

Objawy niedoboru: samoistne krwotoki, sucha łuszcząca się skóra, krwawienie i choroby dziąseł, częste przeziębienia; uporczywe infekcje, osłabienie, szybkie męczenie się, brak apetytu, skłonność do występowania siniaków, trudności w gojeniu się ran, bóle mięśni i stawów, szkorbut, choroby wywołane oksydacyjnymi uszkodzeniami wolnych rodników, astma, zmian w kościach i chrząstkach. W witaminę C obfitują owoce cytrusowe, natka pietruszki, a także czerwone warzywa, takie jak papryka czy pomidory.

WITAMINA D

Objawy niedoboru: krzywica, bóle kostne, słabość mięśni, choroby układu krążenia, nowotwory, astma, utrata apetytu, nudności, zwiększone uczucie pragnienia, osłabienie, wzmożone oddawanie moczu, pocenie się, biegunka, wymioty, świąd skóry, ból głowy i oczu. Źródłem witaminy D są: ryby morskie (najlepiej gotowane lub pieczone), jajka, produkty mleczne, wątróbka, oleje roślinne, sery pleśniowe i dojrzewające. Należy także pamiętać o codziennej ekspozycji na słońce, odpowiednim odżywianiu, równowadze psychicznej, uprawianiu sportu, suplementacji witaminy D przez cały rok.

WITAMINA E (tokoferol)

Objawy niedoboru: neuropatia obwodowa, ataksja (brak koordynacji ruchowej; tzw. niezborność ruchów), osłabiony układ odpornościowy, retinopatia (poważne uszkodzenie siatkówki oka), zmęczenie, anemia, rogowacenie i starzenie się skóry, uszkodzenie systemu nerwowego, degeneracja mięśni, problemy z zębami i kośćmi, podatność na infekcje, zaburzenia neurologiczne, bolesność i zanik mięśni.Najlepszym źródłem tej witaminy są oleje roślinne i produkty pełnoziarniste. Witaminę E znajdziemy w nasionach i orzechach oraz w zdrowych tłuszczach tłoczonych z nich na zimno, m.in. w oleju słonecznikowym, migdałowym, sezamowym czy z kiełków pszenicy.

WITAMINA K

Objawy niedoboru: żółtaczka, uszkodzenia wątroby, uszkodzenie struktury nerwowej u niemowląt, niedokrwistość, zapalenie jelit, zaburzenia we wchłanianiu tłuszczów, zaburzenia we wchłanianiu pokarmów, ryzyko osteoporozy. Źródłem witaminy K są: zielone warzywa liściaste (szpinak, jarmuż, natkę pietruszki, botwinka, rukola, zielona sałata), sos sojowy, awokado, jajka, szparagi, kalafior, pomidory.

BETA – KAROTEN

Beta-karoten zapewnia prawidłowe funkcjonowanie wzroku, wzmacnia odporność, a także wspomaga leczenie trądziku i opóźnia pojawianie się zmarszczek. Niedobór to odczuwalna suchość w gardle, zaburzenia widzenia po zmroku, a także łamliwe paznokcie, sucha, łuszcząca się skóra i rozdwajające się włosy. Przy długotrwałym zażywaniu zbyt dużych dawek prowitaminy A mogą wystąpić zaburzenia żołądkowo-jelitowe, a skóra może lekko zżółknąć. Jest to jednak proces odwracalny – wystarczy odstawić tabletki z beta karotenem, by wszystko wróciło do normy. Picie codziennie soku z marchwi to doskonały sposób na uzupełnienie niedoboru beta-karotenu. Można też skutecznie go suplementować.

BIOTYNA (witamina B7)

Objawy niedoboru: wypadanie włosów, rozdwajające się paznokcie, senność, apatia, rozdrażnienie, stany lękowe, halucynacje, depresja, bóle mięśni, drętwienie stóp i dłoni, zmiana zabarwienia skóry (szarobiała), złuszczanie naskórka, zapalenie spojówek. Aby uzupełnić poziom biotyny warto także sięgnąć po grzyby, ryby, orzechy, sery czy owoce.

KWAS FOLIOWY (witamina B9)

Objawy niedoboru: wypadanie włosów, rozdwajające się paznokcie, senność, apatia, rozdrażnienie, stany lękowe, halucynacje, depresja, bóle mięśni, drętwienie stóp i dłoni, zmiana zabarwienia skóry (szarobiała), złuszczanie naskórka, zapalenie spojówek. Aby uzupełnić poziom biotyny warto także sięgnąć po grzyby, ryby, orzechy, sery czy owoce.

NIACYNA

Bierze udział w przemianach metabolicznych kwasów tłuszczowych, węglowodanów i aminokwasów. Bierze też udział w produkcji czerwonych krwinek, obniża poziom cholesterolu, rozszerza naczynia krwionośne. Niedobór tej witaminy prowadzi do pogorszenia stanu skóry, która staje się szorstka. Mogą pojawić się przebarwienia i stany zapalne skóry oraz błon śluzowych jamy ustnej (w tym pleśniawki). Nadmiar powoduje odporność na insulinę i zwiększenie stężenia glukozy we krwi, dlatego szczególnie ostrożne muszą być osoby chore na cukrzycę. W wyniku przedawkowania mogą pojawić się biegunki, wymioty, mdłości, ból brzucha oraz swędzenie, mrowienie i zaczerwienienie skóry.

KWASY OMEGA – 3

Objawy niedoboru: zwiększona nadwrażliwość na słońce, skurcze mięśniowe spowodowane chodzeniem, uczucie napięcia mięśni karku, barków, ramion, Kruche paznokcie, skóra sucha, swędząca, podrażniona, łuszcząca się (również łupież), pękające pięty, zaburzenia nastroju (depresja, nerwowość), problemy z pamięcią itp., przewlekłe zapalenie, obniżona odporność, zwiększona nadwrażliwość na słońce. Najlepszymi źródłami roślinnymi omega 3 w diecie są oleje: lniany, rzepakowy, sojowy, a także niektóre orzechy i nasiona, w szczególności orzechy włoskie oraz nasiona lnu.

WAPŃ

Objawy niedoboru: drętwienie palców u rąk, konwulsje, zaburzenia rytmu serca, osteoporoza, kruchość kości i podatność na złamania, zmęczenie i osłabienie mięśni, skurcze mięśni, bóle w stawach, częste próchnice, zahamowanie wzrostu (u dzieci), biegunki i zaparcia, krwotoki z nosa, łamliwe paznokcie, sucha skóra, wypadanie włosów, zaburzenia snu (bezsenność i nadmierna senność), problemy psychiczne (np. depresje, stany lękowe i nerwice). Aby uzupełnić poziom wapnia, należy spożywać produkty bogate w ten pierwiastek a także w witaminę D, unikać natomiast należy pokarmów zawierających duże ilości fosforu i szczawianów.

CHROM

Objawy niedoboru: katarakta (zaćma), łaknienie cukru, wahania poziomu glukozy we krwi, niski poziom glukozy we krwi, bóle głowy, drażliwość, lęki, zmęczenie, wzrost poziomu cukru i cholesterolu we krwi. Najwięcej chromu znajdziemy w sproszkowanym kakao, drożdżach, a także strączkach i pełnoziarnistych produktach zbożowych. Zawiera go także mięso, owoce morza i ryby, jajka oraz sery żółte i pleśniowe.

ŻELAZO

Objawy niedoboru: blady język, wypadanie włosów, objawy neurologiczne, apatia i ciągłe zmęczenie, obniżenie koncentracji sprawności myślenia i zapamiętywania, bóle i zawroty głowy, mroczki przed oczami, uczucia lęku, złości i zaburzeń popędu seksualnego u kobiet. Produktami zawierającymi żelazo są np.: bób, burak, botwina, groszek, koper, pietruszka, maliny, szpinak, a także czarne i czerwone porzeczki oraz rośliny strączkowe. To idealne i bardzo zdrowe uzupełnienie odżywiania, które mieści się w każdej diecie.

FLUOR

Objawy niedoboru: bardzo rzadko spotyka się niedobór fluoru, uważa się że może powodować demineralizację kości oraz kruchość i podatność zębów na próchnicę. Objawy nadmiaru: odbarwienia na zębach, przyspieszone procesy starzenia się, zaburzona praca tarczycy, kruchości kości, osłabiony układ odpornościowy, zaburzenia układu nerwowego, utrudnione wchłanianie magnezu i wapnia i związane z tym objawy. Jego źródłem są nie tylko pasty do zębów, ale także woda pitna i niektóre produkty spożywcze takie jak: warzywa liściaste, woda, herbata, produkty zbożowe, ryby, orzechy, ziemniaki.

JOD

Objawy niedoboru: wole tarczycy, niedoczynność tarczycy, opóźnienia rozwoju fizycznego i psychicznego u dzieci, co w początkowym stadium objawia się np. gorszym zapamiętywaniem, u kobiet ciężarnych prowadzą do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu u płodu i noworodków, zaburzenia rozrodczości u kobiet (poronienia, przedwczesny poród) i zwiększona śmiertelność dzieci. Warto spożywać takie produkty jak: świeży dorsz, halibut, mintaj, ser gouda, wędzony łosoś, kefiry, maślanka, brązowy ryż, chleb żytni.

POTAS

Objawy niedoboru: apatia, osłabienie mięśni, zaparcia, zatrzymanie moczu, zaburzenia rytmu serca, nadpobudliwość, zaburzenia koncentracji, osłabienie i wzmożona męczliwość mięśni szkieletowych, osłabienie ścięgien, drżenia lub bolesne skurcze mięśni (np. skurcze łydek), obrzęki, zaparcia, obniżona tolerancja zimna, nadciśnienie tętnicze. Produkty bogate w potas to: suszone oraz świeże warzywa i owoce, przeciery pomidorowe, czekolada, orzechy, nasiona dyni i słonecznika, warzywa strączkowe, soja i kakao.

KWAS KRZEMOWY

Objawy niedoboru: wypadanie, przesuszenie i osłabienie włosów, łupież, przedwczesne siwienie, łamliwość, kruchość i rozdwajanie się paznokci, zmiany skórne: podrażnienia, powstawanie tzw. pajączków, wypryski i trądzik, widoczne szybsze starzenie się skóry (głębokie zmarszczki w młodym wieku), grzybica skóry, cellulit, długie gojenie się ran, długie gojenie się złamań, zwiększona podatność na infekcje górnych dróg oddechowych, częste krwotoki z nosa, zaburzenia wzrostu u dzieci, bolesne i obfite miesiączki u kobiet, ból i zapalenie stawów, spadek odporności, miażdżyca, osteoporoza Dobrym źródłem krzemu w diecie człowieka są przede wszystkim: zboża (jęczmień, owies, pszenica, ryż), produkty zbożowe (np. makarony, chleb, płatki zbożowe) warzywa (marchewki, buraki, rzodkiewki, cebula, ziemniaki, fasola, zielona fasolka, kukurydza, szpinak, kolendra, soczewica, soja), owoce (szczególnie banany, ananasy oraz mango).

MIEDŹ

Objawy niedoboru: brak apetytu, niski poziom hemoglobiny (barwnika występującego w czerwonych krwinkach), anemia, nadmierne pękanie naczyń krwionośnych, łamliwość paznokci, zaburzenia pracy serca, zaburzenia koncentracji uwagi, drętwienie kończyn, uczucie mrowienia rąk i nóg, spadek odporności, zwiększona podatność na zakażenia Miedź jest lepiej przyswajana z diety bogatej w białko zwierzęce niż z diety zawierającej głównie białka roślinne. Ponadto przyswajanie jej poprawiają węglowodany (glukoza i skrobia, w mniejszym stopniu fruktoza) i witamina C.

LIT

Objawy niedoboru: zaburzenia układu nerwowego, depresja, zaburzenia psychiczne. Profilaktyczne spożycie litu powinno wynosić ok. 1 mg na dobę. Znajdziemy go w rybach, a także w papryce, pomidorach i ziemniakach. Wskazane jest aby lit uzupełniać sięgając po wodę mineralną.

MAGNEZ

Objawy niedoboru: miękka; łamliwa płytka paznokcia; nadpobudliwość u dzieci; skurcze mięśni nóg; PMS – zespół napięcia przedmiesiączkowego; osłabienie zmysłów; uporczywa biegunka; drżenie rąk; nadciśnienie tętnicze; dysfagia (trudności z przełykaniem); nadwrażliwość na światło; osteoporoza; nadciśnienie tętnicze w czasie ciąży. Magnez przyjmowany z pożywieniem potrzebuje witaminy B6 do odpowiedniego wchłaniania. Dlatego warto łączyć w jeden posiłek produkty zawierające magnez i witaminę B6. Znaleźć ją można w takich produktach jak: brązowy ryż, marchew, ziemniaki, wszelkie zielone warzywa, czy kasza jęczmienna.

MANGAN

Objawy niedoboru: deformacje kości, osteoporoza, zahamowanie wzrostu, zaburzenie w koordynacji ruchów, bóle stawów; pogorszenie słuchu i szmery w uszach; zaburzenia układu nerwowego: zmęczenie, zniechęcenie, stany niepokoju; zmniejszenie poziomu libido, spadek sprawności seksualnej, a nawet niepłodność; sucha i popękana skóra, słabe paznokcie, rozdwojone końcówki, wypadające włosy. Do najbogatszych źródeł manganuzalicza się: owoce morza, orzechy, goździki, płatki owsiane, produkty pełnoziarniste, czerwone mięso, ryż, tofu, herbata(czarna i zielona).

SELEN

Objawy niedoboru: choroby mięśnia sercowego, nieprawidłowe działanie tarczycy, uczucie ciągłego zmęczenia, bóle mięśni, osłabienie, częste infekcje, choroby wątroby i trzustki, niepłodność u mężczyzn, reumatoidalnym zapaleniu stawów, niewydolności nerek. Niedobory można uzupełnić spożywając produkty bogate w ten pierwiastek lub stosując preparaty z apteki.

CYNK

Objawy niedoboru: nadpobudliwość u dzieci, słabe gojenie się ran, częste przeziębienia, niepłodność i poronienia, zaburzenia węchu i smaku, słaby wzrok lub kurza ślepota, brak apetytu, suchość w ustach, choroby skóry, rozstępy, zmniejszenie libido, pogorszenie pamięci, wypadanie włosów, łamliwość paznokci, uczucie znużenia, zmniejszenie tolerancji na alkohol. Najlepszym sposobem na suplementację cynku jest odpowiednia dieta, pełna warzyw owoców i chudego mięsa. Unikanie produktów wysoko przetworzonych o wysokim indeksie glikemicznym, czyli cukrów prostych, które niszczą cynk.

ALANINA

Jest jednym z aminokwasów, które budują białka. Zwiększa też poziom karnozyny w mięśniach, co sprzyja budowaniu masy mięśniowej. Karnozyna to związek, który działa hamująco na zmianę pH związaną z tworzeniem się podczas treningu w mięśniach kwasu mlekowego. Niedobór zmniejsza ilość karnozyny w mięśniach. Nadmiar tego suplementów mogą jedynie powodować zaczerwienienie skóry i mrowienie. Należy stosować w dawce od 3,2 do 6,4 grama na dzień (optymalna ilość to 4-5 gramów dziennie). Najlepiej jest przyjmować beta-alaninę przed i po treningu, tak by zahamować działanie kwasu mlekowego oraz przyspieszyć regenerację mięśni po treningu.

ASPARAGINA

Ma duży wpływ na neurony, ponieważ pobudza je i ułatwia tworzenie się śladów pamięciowych. Ułatwia uczenie się i poprawia koncentrację. Posiada też właściwości anaboliczne, gdyż wzmaga wydzielanie hormonu wzrostu oraz insuliny i glukagonu. Niedobór powoduje zmęczenie i pogarsza nastrój. Nadmiar może skutkować problemami z pamięcią, uszkodzeniami mózgu, demencją oraz stwardnieniem rozsianym. Co więcej, istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia: problemów hormonalnych, epilepsji, choroby Alzheimera, utraty słuchu i choroby Parkinsona. Występuje w dużych ilościach w szparagach, ziemniakach, rybach, owocach morza. Znaleźć ją można w roślinach strączkowych, nabiale, drobiu, wołowinie, jajach, orzechach, soi, pełnoziarnistych produktach.

CYSTEINA

Jest odpowiedzialna za utrzymywanie prawidłowego stężenia cukru we krwi, wpływa na procesy syntezy kolagenu odpowiedzialnego między innymi za kondycję ścięgien, skóry, a nawet żył. Pomaga także w detoksykacji naszego organizmu podczas zatruć – między innymi lekami czy alkoholem. Niedobór daje przede wszystkim objawy odnoszące się do skóry, włosów i paznokci – łamliwe, wypadające włosy, łamliwe paznokcie oraz brzydka, rogowaciejąca skóra. Do nadmiaru można doprowadzić, przyjmując nieodpowiednie dawki suplementów. Wiąże się to ze wzrostem poziomu homocysteiny we krwi, która stanowi czynnik ryzyka chorób serca, zawału i udaru. Dużą zawartość cysteiny wykazują: sól, nasiona słonecznika, kurze jaja, parmezan, mięso, łosoś, orzechy włoskie.

CYSTYNA

Jest budulcem keratyny (odpowiedzialnego za budowę skóry, włosów i paznokci) i wspomaga syntezowanie się kolagenu, który odpowiada za zdrowie stawów i kondycję skóry. Objawami niedoboru są: rogowacenia i inne zmiany skórne, kruche włosy, rozdwajające się końcówki, łamliwe i rozdwajające się paznokcie. Nadmiar prowadzi do wzrostu homocysteiny w surowicy krwi – i jest to stan niepożądany dla naszego zdrowia, związany z zwiększoną częstotliwością występowania chorób serca, ze wzrostem ryzyka zawału i udaru.

GLUTAMINA

Zapobiega przetrenowaniu oraz zakwaszeniu organizmu nawet podczas intensywnych czy długich cykli treningowych, zwiększa bowiem odporność organizmu na choroby, a także produkcję glutationu, który jest naturalnym przeciwutleniaczem. Niedobór może powodować zmiany w wypróżnianiu i nagłe spadki masy ciała. Ponieważ twoje mięśnie używają glutaminę do tworzenia nowych tkanek, niedobór tego aminokwasu może powodować osłabienie i zmęczenie mięśni. Nadmiary mogą powodować zaburzenia układu pokarmowego, problemy z oddawaniem stolca lub biegunki, zmiany skórne, dreszcze i zawroty głowy, uszkodzenie układu nerwowego. Najwięcej L-glutaminy znajduje się w mięsie wołowym. Można ją dostarczyć również, sięgając po takie produkty jak jajka, tofu, ryż, kukurydza, mleko.

KWAS GLUTAMINOWY

Może mieć działanie hamujące lub pobudzające. Głównym neurotransmiterem pobudzającym jest glutaminian, czyli kwas glutaminowy. Niedobór może zwiększać ryzyko rozwoju chorób związanych z funkcjami poznawczymi np. choroby Alzheimera. Nadmiar prowadzi ono do uszkodzenia komórek nerwowych. Występuje w produktach mlecznych, a zwłaszcza serach (parmezan, ementaler, cheddar), żelatynie, zarodkach pszennych, nasionach słonecznika, orzechach arachidowych i pistacjowych, wędzonym łososiu, migdałach, nasionach lnu, bobie, brukselce i soczewicy.

GLICYNA

Wspiera układ trawienny i odpornościowy. Wspomaga absorpcję wapnia, bierze udział w syntezie erytrocytów i hemoglobiny. Hamuje rozpad białek odpowiedzialnych za budowanie tkanki mięśniowej i przyspiesza ich regenerację. Niedobór zwykle jest związany z dietą ubogą w białko lub stanami chorobowymi zaburzającymi jej syntezę w organizmie. Najpoważniejsze choroby z nadmiaru to: nieketonowa hiperglicynemia – jest chorobą genetyczną- powoduje, że w organizmie, szczególnie we krwi i płynie mózgowo-rdzeniowym, gromadzi się zbyt duża ilość glicyny. Naturalnie występuje w produktach białkowych – zwłaszcza w bulionach długo gotowanych na kościach, czy galatach. Można ją też kupić w formie suplementu w proszku.

HISTYDYNA

Bierze udział w syntetyzowaniu części białek, poprawia funkcjonowanie układu trawiennego oraz przede wszystkim stymuluje właściwą pracę układu odpornościowego człowieka. Niedobór powoduje zmęczenie i brak energii. Jedyną realną możliwością przedawkowania histydyny jest sytuacja, w której osoba przyjmująca suplement cierpi na problemy z metabolizmem tej substancji. Jej źródłem jest mięso wieprzowe, jajka, drób, mleko, ryby. Histydynę znajdziemy także w bananach, sezamie, w roślinach strączkowych, orzechach pistacjowych, a nawet w pestkach dyni.

IZOLEUCYNA

Bierze ona udział w hamowaniu szkodliwych reakcji katabolicznych, a także stymuluje reakcje anaboliczne. Dodatkowo izomer leucyny wspomaga proces syntezy protein w tkance mięśniowej oraz w wątrobie. Objawy niedoboru izoleucyny: senność, uczucie ciągłego zmęczenia, zawroty i bóle głowy, apatia, stany lękowe lub depresyjne, splątanie, osłabienie siły mięśniowej oraz ogólnej kondycji, zaburzenia pamięci i koncentracji. Nadmiar może przyczynić się także do zwiększenia częstotliwości oddania moczu, nadciśnienia, niestrawności, odruchów wymiotnych oraz zaczerwienienia twarzy. Występuje w produktach zwierzęcych, w tym w jajkach, mięsie, rybach, produktach mlecznych, a także produktach jak orzeszki ziemne, migdały, ziarna sezamu, mak, dynia, soczewica.

LEUCYNA

Odpowiedzialna za syntezę protein, może pomóc w zmaksymalizowaniu przyrostów masy mięśniowej. Z niedobrem mamy do czynienia głównie w przypadkach niedożywienia. Jego objawy to bóle i zawroty głowy, osłabione mięśnie, zaburzenia nastroju i mniejsza niż zazwyczaj odporność na bodźce bólowe. Nadmiar ma negatywny wpływ na nasz mózg. Może powodować zatrucie neuronów, ponieważ bywa dla nich toksyczny. Występuje naturalnie w nabiale (mleko, sery, jogurty), mięsie, nasionach strączkowych.

LIZYNA

Hamuje wytwarzanie argininy – aminokwasu odpowiedzialnego za rozprzestrzenianie po organizmie wirusa opryszczki HSV, wzmacnia pracę układu immunologicznego, zwiększa odporność oraz łagodzi objawy przeziębienia i grypy. Niedobór może powodować stany chronicznego zmęczenia, rozdrażnienie, a także anemię czy wypadanie włosów. Nadmiar skutkuje rozstrojem żołądka i biegunką. Lizyne zawierają: sery żółte i twarogowe, jajka, mleko, ryby (np. halibut, łosoś, tuńczyk), kurczak, indyk, wołowina, czekolada, migdały, produkty sojowe, pełnoziarniste pieczywo, kakao, czerwona fasola, zielony groszek, pietruszka i kasza gryczana.

METIONNA

Pomaga łagodzić bóle reumatyczne, hamuje rozwój stanów zapalnych okolic stawowych, zakwasza mocz i żółć i wspomaga naturalne procesy regeneracji tkanki łącznej, skóry, włosów i paznokci. Objawy niedoboru: pogorszeniem nastroju, osłabienie struktury włosów i zaburzenia pracy wątroby. Nadmiar może powodować spadek ciśnienia krwi, obniżenie temperatury ciała, bóle głowy, nudności, wymioty, senność i zaburzenia orientacji. Jej źródłem są produkty pochodzenia zwierzęcego. W dużych ilościach występuje w jajach, mięsie, rybach i nabiale – głównie mleku i twarogach

FENYLOALONINA

Stosuje się ją do wspomagania koncentracji i eliminacji bólu powysiłkowego. Niedobór objawia się zaburzeniami wzrostu u dzieci, osłabieniem i apatią, niedokrwistością, a także problemami z pamięcią. Nadmiar objawia się spadkiem serotoniny, a co za tym idzie – nastroju, co może prowadzić do depresji, a w skrajnych przypadkach – załamania nerwowego. Występuje w mięsie, rybach, jajach, serach i mleku.

PROLINA

Uczestniczy w procesach gojenia się ran, zapewnia optymalną elastyczność ścian naczyń krwionośnych, dba o nienaganną kondycję skóry, włosów i paznokci oraz wzmacnia kości i chrząstki. Niedobór prowadzi do osłabienia tkanki łącznej oraz nasilenia procesów starzenia się organizmu. Dochodzi do osłabienia kości, tkanki chrzęstnej i stawów, skóry oraz spadku elastyczności ścian naczyń krwionośnych. Nadmiar zauważa się w przypadku urazów tkanki łącznej takich, jak oparzenia, złamania, naderwania mięśni, ścięgien. Źródłem są produkty pochodzenia roślinnego, jak np. kasze, mąka pszenna i żytnia, pistacje, migdały, orzechy włoskie, sezam, soja, groch, len, fasola, pestki dyni. Njawyższa zawartość występuje w żelatynie, mięsie, mleku i przetworach mlecznych oraz jajkach.

SERYNA

Bierze udział w trawieniu białek jako składnik proteaz serynowych, uczestniczy w metabolizmie tłuszczów, wykazuje pozytywny wpływ na funkcje poznawcze i koncentrację, usprawnia procesy myślowe, odtwarzania informacji i zapamiętywania, działa immunostymulująco, podnosi odporność organizmu. Niedobór tego aminokwasu stwierdza się u pacjentów z chorobami psychicznymi. Nadmiar w organizmie nie jest w stanie wyrządzić nam poważnej krzywdy. Można ją znaleźć w mleku sojowym i serach, nasionach lnu, pestkach dyni i słonecznika, orzechach, zarodkach pszennych oraz sezamie, a także w żelatynie i rybach (sandacz, śledź, halibut) oraz niektórych roślinach strączkowych.

TREONINA

Zapewnia jędrność i opóźnia procesy starzenia. Bierze także udział w produkcji kolagenu i elastyny, sprawia, że naskórek jest odporny na uszkodzenia mechaniczne oraz przyspiesza gojenie ran. Do objawów niedoboru zalicza się nadmierne pobudzenie emocjonalne, zahamowanie metabolizmu białka, występowanie trudności z przyswajaniem składników odżywczych z pożywienia oraz stłuszczenie wątroby. Nadmiar treoniny w diecie nie jest szkodliwy, gdyż nadmierna podaż treoniny nie wpływa negatywnie na organizm człowieka. Do źródeł należą:twaróg, drób, ryby, mięso, mleko, żelatyna, jaja, soczewica i inne suche rośliny strączkowe, a także ziarna sezamu.

TRYPTOFAN

Jest aminokwasem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, utrzymania homeostazy jelitowej oraz funkcji immunologicznych. Odpowiada między innymi za utrzymanie nastroju, odporność na stres, regulację cyklu dobowego. Jeśli nie przyjmiemy odpowiedniej ilości tego aminokwasu, dochodzi do niedoborów serotoniny, skutkiem których są spadki nastroju, stany lękowe, bezsenność, agresywność czy nawet zaburzenia depresyjne. Nadmiar często skutkuje m.in. bólami głowy, nudnościami, wymiotami i uczuciem senności, a w sytuacjach skrajnych – także problemami z motoryką ciała, degradacją mięśni gładkich, zaburzeniami wzroku oraz stłuszczeniem wątroby. Tryptofan zawierają produkty bogate w białko – ryby (szczególnie tuńczyk i dorsz), sery, mleko, chude mięsa, produkty sojowe, najwięcej występuję w pestkach dyni.

TYROZYNA

Bierze udział w produkcji kolagenu, który zapewnia odpowiednią elastyczność i sprężystość skóry, uczestniczy w syntezie melaniny. Niedobór może przyczyniać się do zaburzeń w funkcjonowaniu tarczycy i rozwoju stanów depresyjnych, a także wywoływać zmęczenie i osłabienie. Do nadmiaru dochodzi najczęściej wskutek przedawkowania leków lub preparatów zawierających tyrozynę. Podstawowym źródłem jest dieta bogata w białko, gdyż występuje w mięsie, jajkach, przetworach mlecznych, orzechach i warzywach strączkowych. Bierze udział w syntezie białek mięśniowych, zapobiega utracie tkanki mięśniowej, wpływa także na prawidłowy przebieg wielu procesów biochemicznych. Wykazuje działanie antykataboliczne – hamuje procesy degradacji budującego mięśnie białka. Niedobór może wywoływać różne nieprzyjemne dolegliwości, zwłaszcza w obrębie układu mięśniowego, nerwowego, pokarmowego i immunologicznego. Typowa jest bezsenność, zaburzenia koncentracji, a także drżenie mięśni czy nadwrażliwość na dotyk, jak również brak łaknienia, spadek masy ciała i anemia. Nadmiar oznacza zwykle niedocukrzenie, zaburzenie pracy nerek i wątroby, ale również halucynacje czy omamy oraz mrowienie skóry. Można ją znaleźć w wielu produktach takich jak: mleko oraz przetwory mleczne (jogurty, twaróg, sery), mięso: wołowina, wieprzowina, drób, ryby: tuńczyk, sardynki, łosoś, dynia, fasola, soczewica, pestki dyni i słonecznika, siemię lniane, pistacje, migdały, orzechy.

WALINA

Bierze udział w syntezie białek mięśniowych, zapobiega utracie tkanki mięśniowej, wpływa także na prawidłowy przebieg wielu procesów biochemicznych. Wykazuje działanie antykataboliczne – hamuje procesy degradacji budującego mięśnie białka. Niedobór może wywoływać różne nieprzyjemne dolegliwości, zwłaszcza w obrębie układu mięśniowego, nerwowego, pokarmowego i immunologicznego. Typowa jest bezsenność, zaburzenia koncentracji, a także drżenie mięśni czy nadwrażliwość na dotyk, jak również brak łaknienia, spadek masy ciała i anemia. Nadmiar oznacza zwykle niedocukrzenie, zaburzenie pracy nerek i wątroby, ale również halucynacje czy omamy oraz mrowienie skóry. Można ją znaleźć w wielu produktach takich jak: mleko oraz przetwory mleczne (jogurty, twaróg, sery), mięso: wołowina, wieprzowina, drób, ryby: tuńczyk, sardynki, łosoś, pestki dyni i słonecznika, siemię lniane, pistacje, migdały, orzechy.

ŚRODKI PRZECIWGRZYBICZE

Dzieli się na bakteriostatyczne, czyli hamujące namnażanie bakterii oraz bakteriobójcze, które działają na bakterie zarówno w fazie spoczynku, jak i namnażania, doprowadzając do lizy, czyli rozpadu komórki bakteryjnej. Naturalny lek zwalczający bakterie to przede wszystkim czosnek, był stosowany w celu zapobiegania i leczenia licznych groźnych chorób, m.in. grypy.

BRORNELINA

Działa przeciwbólowo i przeciwzapalnie, dlatego znajduje zastosowanie w zmniejszaniu obrzęków i zakrzepów. Ponadto wspomaga prawidłowe trawienie i może nawet wspierać proces odchudzania. Właściwości: pomaga zmniejszać stan zapalny, wspiera układ odpornościowy, hamuje wzrost komórek rakowych, łagodzi zapalenie stawów, zmniejsza objawy alergii, zmniejsza ból i obrzęk, wspiera zdrowie jelit, chroni serce, pomaga w dolegliwościach skórnych. Najczęstrze działania niepożądane to: biegunka, wzdęcia, nudności, zmęczenie, ból głowy i wysypka.

KOENZYM Q10

Zapewniają produkcję energii każdej komórce ciała, wykazują działanie antyoksydacyjne, co opóźnia starzenie się organizmu. Niedobór może znacznie pogarszać samopoczucie oraz znacznie obniżać odporność. Skutki nadmiaru: zmęczenie, utrata apetytu, zawroty i bóle głowy, nadwrażliwość na światło, bezsenność; zgaga i zaburzenia żołądkowe, m.in. biegunka. Największe ilości tego związku znajdują się w wołowinie i wieprzowinie, a najcenniejsze źródło stanowią wątróbka i serce.

GLUTATION

Stymuluje pracę układu immunologicznego i w ten sposób umożliwia skuteczną walkę z chorobami i uaktywnia proces samoleczenia, wykazuje działanie detoksykacyjne i odpowiada za prawidłową pracę wątroby. Rozkłada toksyny i oczyszcza organizm z metali ciężkich. Może prowadzić do rozwoju wielu chorób, między innymi: cukrzycy, nowotworów, choroby Parkinsona, choroby Alzheimera, reumatoidalnego zapalenia stawów. Źródło glutationu w diecie: szpinak, awokado, kurkuma, arbuz, brokuły, szparagi, czosnek, cebula, kapusta.

CZEPOTA PUSZYSTA/KOCI PAZUR

Wpływa na aktywność układu nerwowego i przynosi ukojenie w trudnych momentach. Objawami choroby kociego pazura są: bóle głowy, brak apetytu, złe samopoczucie, gorączka, osłabienie, bóle brzucha, wymioty, nudności. Może doprowadzić do powikłań takich jak: zapalenia szpiku i kości, bólu stawów, rumienia guzowatego, zapalenia wsierdzia, powiększenia śledziony oraz wątroby, niedokrwistości, zapalenia płuc lub opłucnej, zapalenia siatkówki i nerwu wzrokowego. Zapobieganie wystąpieniu tej choroby: unikać zadrapania przez kota, dbac o higiene i i zapobiegać jego zapchleniu, po zadrapaniu oczyścić skóre. Leczenie polega na podawaniu antybiotyku – azytromycyny – co zwykle prowadzi do szybkiego zmniejszenia węzłów chłonnych. Leczenie miejscowe polega na stosowaniu wilgotnych gorących okładów na powiększone węzły chłonne.

METYLOSULFONYLOMETAN

Wspiera nie tylko w bólach stawów, mięśni czy pleców, ale pomaga również na stany zapalne układu moczowego, przyspiesza gojenie ran, oparzeń i owrzodzeń oraz wspomaga łagodzenie skutków alergii czy leczy trądzik. Niedobór może objawiać się: bólami głowy, zmęczeniem, nadmierną sennością, bólami pleców, dolegliwościami bólowymi w obrębie mięśni oraz stawów, złym samopoczuciem, problemami reumatycznymi. Występuje w świeżej surowej żywności, w tym w owocach, warzywach i mięsie.

PAPAINA

Reguluje działanie układu odpornościowego oraz zwiększa produkcję cytokin odpowiedzialnych za niszczenie komórek rakowych, łagodzi również objawy opryszczki i półpaśca. Wśród najczęstszych działań niepożądanych po zastosowaniu papainy specjaliści wymieniają: dolegliwości bólowe brzucha, biegunkę, wysypkę, podrażnienie górnych dróg oddechowych. Pozyskuje się ją z soków melonowca właściwego, czyli papai. Często występuje w różnorodnych produktach obok pochodzącej z ananasa bromelainy.

FITOALEKSYNY

Zwalnianie lub zatrzymywanie kiełkowania zarodników grzybów patogenicznych,inhibicja wzrastania strzępek, inhibicja wytwarzania i aktywności enzymów, działanie bakteriostatyczne i bakteriobójcze.

SPIRULINA/CHLORELLA

Spirulina wydaje się wykazywać silniejsze działanie antyoksydacyjne, antycholesterolowe, antyalergiczne i wzmacniające odporność, podczas gdy chlorella skuteczniej oczyszcza organizm z toksyn i pomaga pozbyć się z organizmu metali ciężkich. Zarówno chlorella, jak i spirulina wykazują wysoką zawartość żelaza. Z tego względu mogą stanowić cenne uzupełnienie diety osób mierzących się z niedoborem żelaza, które jest jednym ze wskaźników anemii. Podniesienie temperatury ciała; zaburzone funkcjonowanie wątroby i nerek może pojawić się przy znacznym przedawkowaniu spiruliny; niektórzy ludzie mogą doświadczyć nieznacznego przyrostu masy ciała, co wiąże się ze zwiększonym uwodnieniem komórek.

EKSTRAKTY GRASICY

Produkuje hormony mające budowę peptydową: – tymostymulinę, wpływają one na różnicowanie i dojrzewanie limfocytów T w efekcie na obronę przed mikroorganizmami chorobotwórczymi oraz na ogólny poziom odpowiedzi immunologicznej. Niski poziom tymozyny jest związany z nieprawidłowym rozwojem bądź przedwczesnym zanikiem grasicy, choroba wywołuje zanik obwodowego układu limfoidalnego i zmniejszenie liczby limfocytów we krwi, co skutkuje obniżeniem odporności, może również być związany z uszkodzeniem grasicy wskutek chemioterapii, urazu i nowotworu narządu – grasiczaka. Wysoki poziom tymozyny pojawia się u pacjentów onkologicznych w przypadku niektórych typów nowotworów, najczęściej raka płuca. Może być również związany z patologicznym rozrostem grasicy. Objawem nadmiaru tymozyny jest rozwój miastenii. Zanika ona wraz z wiekiem, stresem, przepracowaniem i wpływem czynników zewnętrznych. Dlatego im człowiek jest starszy, tym gorzej sobie radzi z atakiem patogenów.